Θανάσιμη ανάμνηση

Του Τόμας Κουκ. Μετάφραση Όμηρος Αβραμίδης. Εκδόσεις Ωκεανίδα 1994. Τίτλος πρωτοτύπου: Thomas H. Cook, Mortal Memory.

Ο δολοφόνος είναι γνωστός από την αρχή: ένας φιλήσυχος οικογενειάρχης που κάποιο μεσημέρι παίρνει μια κυνηγετική καραμπίνα και ξεκληρίζει την οικογένειά του. Τη γυναίκα του, τον 17χρονο γιο του Τζέιμι, την 16χρονη κόρη του Λόρα. Γλυτώνει μόνο ο 9χρονος Στηβ, επειδή άργησε να γυρίσει από το σχολείο.

Ο εν λόγω οικογενειάρχης μετά το στυγερό έγκλημά του εξαφανίζεται. Η Αστυνομία δεν μπόρεσε να τον εντοπίσει ποτέ.

Το αγόρι το μεγάλωσε ο εργένης θείος του, αδελφός της μητέρας του. Έγινε αρχιτέκτονας, παντρεύτηκε, έκανε ένα γιό. Ξέχασε; Τι μπορεί να γνωρίζει ή να αντιλαμβάνεται ένα 9χρονο παιδάκι από τα διαδραματιζόμενα σε μια οικογένεια, ή και αν ακόμα ξέρει κάποια πράγματα, τί ποσοστό από αυτά του επιτρέπει η επιλεκτική μνήμη να θυμάται στην ενήλικη ζωή του;

Ο Στηβ, που είναι και ο αφηγητής της ιστορίας μας, φαίνεται να έχει ξεχάσει τα πάντα. Ζει ήρεμα την τακτοποιημένη ζωή του μέχρι που μια συγγραφέας, ερευνήτρια ανεξιχνίαστων εγκλημάτων ατόμων που δολοφόνησαν τις οικογένειές τους, τον προσεγγίζει ζητώντας τις αναμνήσεις του. Με το έτσι θέλω τον αναγκάζει να ξαναζήσει την ιστορία από την αρχή. Βήμα-βήμα τον οδηγεί στα σκοτεινά μονοπάτια της μνήμης και στους λαβυρίνθους των αναμνήσεων και του εκμαιεύει απωθημένα συναισθήματα, καλά κρυμμένα μυστικά, στραγγίζοντας το ποτήρι της αντοχής του μέχρι το τέλος. Η όλη διαδικασία δεν είναι άμοιρη επιπτώσεων στην προσωπική του ζωή και στην οικογένειά του.

Το κίνητρο ωστόσο του εγκλήματος, που αναζητάται με πάθος κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, παραμένει αδιευκρίνιστο.

Το τέλος είναι απρόσμενο.

Το βιβλίο αποπνέει μια υποβλητική και παράξενη δυναμική. Πέρα από την αστυνομική του πλοκή, έχει έντονο ψυχογραφικό χαρακτήρα. Αναλύονται (και διαλύονται) οι ενδοοικογενειακές σχέσεις που εξετάζονται σε κάθε δυνατό συνδυασμό.

Προσωπικά είμαι απόλυτα αντίθετη στο μύνημα που αφήνεται να περάσει: τη διάλυση των σχέσεων, το κουρέλιασμα των αισθημάτων, την απονέκρωση κάθε ανθρώπινης επαφής των συγγενών εξ αίματος ατόμων που περικλείουν οι τοίχοι μιας κατοικίας, του σπιτικού.

Τέλος θα θεωρήσουμε συγγραφικό εύρημα το γεγονός ότι ο συγγραφέας βάζει ένα παιδάκι, όχι μόνο να θυμάται τα πάντα, από σημαντικά οικογενειακά γεγονότα μέχρι ανούσιες ημερομηνίες, αλλά και να προσλαμβάνει σωστά και να ερμηνεύει ορθότερα όλα τα υπόγεια ρεύματα και τα υποχθόνια μηνύματα που κυκλοφορούν μέσα στην οικογένειά του.

Αυτό είναι απίθανο να συμβεί ποτέ.

Παρόλα αυτά το ανάγνωσμα σε τραβάει. Απόδειξη, ότι για να το τελειώσω έχασα δυό νύχτες ύπνο και ένα πρωινό βόλτας στη Θεσσαλονίκη.

Το έγκλημα στο Ψυχικό

Του Παύλου Νιρβάνα. Εκδόσεις Παρατηρητής 1986.

Μάλιστα. Του Παύλου Νιρβάνα. Πριν 100 περίπου χρόνια γράφτηκε. Και δεν είναι ακριβώς αστυνομικό, αλλά παρωδία αστυνομικού μυθιστορήματος. Ο συγγραφέας προσπάθησε να επιτύχει με ένα σμπάρο δύο τρυγόνια: την διακωμώδηση του είδους αυτού του γραπτού λόγου και της κοσμικής ζωής της αστικής τάξης, που κατά την γνώμη του διακατέχεται από επιπολαιότητα.

Η σάτιρα ξεκινά από το ίδιο το όνομα του ήρωα: Μολοχάνθης! Και όσο ξενέρωτο είναι το όνομά του, άλλο τόσο είναι και αυτός. Σαν βραστή μολόχα!

Προσπαθώντας να δώσει λίγο νόημα στην βαρετή ζωή του, ομολογεί ένα φόνο που δεν διέπραξε. Για την ακρίβεια κάνει τα αδύνατα δυνατά ώστε να τον συλλάβουν και να γίνει ήρωας. Το πρώτο το πετυχαίνει. Και το δεύτερο εν μέρει. Ωραίες κορασίδες της υψηλής κοινωνίας τον επισκέπτονται και τον φροντίζουν. Η μολόχα μετατρέπεται σε Αλθαία. Τι μεγαλεπήβολο όνομα για το ταπεινό φυτό! Η εφήμερη δόξα του όμως σε λίγο σβήνει και του μένουν της φυλακής τα σίδερα! Όλοι οι γνωστοί του τον αποκηρύττουν ακόμα και ο άγνωστός του κύριος Χαμομήλης, που δηλώνει στην εφημερίδα ότι ουδεμία σχέση έχει με το άτομό του.

Χάρη στα αδιάσειστα στοιχεία που φρόντισε να κατασκευάσει η ενοχή του αποδεικνύεται περίτρανα. Τώρα μετανιώνει, αλλά είναι αργά.

Θα γλυτώσει ή όχι;

Είναι μικρό βιβλιαράκι και διαβάζεται ευχάριστα με ένα μόνιμο μειδίαμα στα χείλη.

Έχει τη γλώσσα των κειμένων αυτής της εποχής, λίγο ανοίκεια σήμερα, θυμίζει Πηνελόπη Δέλτα και παιδικό μυθιστόρημα. Έχει την αθωότητα των γραπτών εκείνης της εποχής, των ανθρώπων και του τρόπου αντιμετώπισης των καταστάσεων. Λίγο αφελές ίσως, οι χαρακτήρες μπορεί να μη πείθουν πολύ, αλλά είπαμε: πρώτον είναι σάτιρα και δεύτερον γράφηκε πριν από 100 χρόνια!

Φορμόλη

Του Αρναλδούρ Ινδρίδασον. Μετάφραση: Έφη Τσιρώνη. Εκδοτικός Οργανισμός Λιβάνη 2007. Τίτλος πρωτοτύπου: Arnaldur Indridason Myrin.

Ένα από τα καλύτερα αστυνομικά που έχω διαβάσει. Και αυτό, γιατί πέρα από την καθαρά αστυνομική πλοκή που είναι πολύ καλά δομημένη, θίγει μερικά ιδιαίτερα ανθρώπινα θέματα. Αρχικά φαίνεται ζοφερό σύντομα όμως αυτό το στοιχείο παύει να ενοχλεί διότι ο αναγνώστης συνεπαρμένος από την υπόθεση και τον τρόπο γραφής συνεχίζει την ανάγνωση με αμείωτο ενδιαφέρον.

Ένας φόνος γίνεται στο Ρέυκιαβικ και η Αστυνομία καλείται να τον εξιχνιάσει. Ο Έρλενδουρ και η ομάδα του αναλαμβάνουν.

Το θύμα, ένας άνδρας γύρω στα 70 ονόματι Χόλμπεργκ, πολύ σύντομα χάνει τη συμπάθεια του αναγνώστη, καθώς αποδεικνύεται ότι στα νιάτα του υπήρξε βιαστής, άπαξ τουλάχιστον, πιθανόν κατ΄εξακολούθησιν.

Ο καρπός του βιασμού του είναι ένα κοριτσάκι, η Έιδουρ, που πέθανε στα 4 της χρόνια. Η μητέρα της, η Κόλμπριν, μετά 3 χρόνια αυτοκτόνησε από τη θλίψη της. Η μοναδική εναπομείνασα συγγενής, μια γριά τώρα θεία, πείθεται με δυσκολία να παράσχει βοήθεια στην Αστυνομία.

Στην πορεία της έρευνας αποδεικνύεται ότι η Έιδουρ έπασχε από κάποια σπάνια γενετική ασθένεια. Για ευνόητους λόγους αναζητούνται και άλλα θύματα του Χόλμπεργκ, λόγω της πιθανότητας να υπάρχουν απόγονοι, νοσούντες ή φορείς της ασθένειας. Η γυναικεία κοινωνία στην οποία απευθύνονται όμως, σοκαρισμένη, σιωπά. Ποια θα ομολογείσει έναν βιασμό 40 χρόνια μετά που συνέβη;

Η Ισλανδία είναι μικρή χώρα. Και απομονωμένη γεωγραφικά. Το αποτέλεσμα είναι ποικίλοι βαθμοί συγγένειας των κατοίκων της που περιπλέκεται στο βάθος του χρόνου.

Με σκοπό την διάγνωση και καταπολέμηση κληρονομικών ασθενειών δημιουργείται μία Τράπεζα γενετικού υλικού. Παρενέργειά της: περιπλοκές της πατρότητας! Με τον τρόπο αυτόν και άλλο θύμα του Χόμπεργκ αποκαλύπτεται. Εγώ όμως δεν πρέπει νομίζω να αποκαλύψω περισσότερα για την υπόθεση.

Τίποτα δεν με εμποδίζει ωστόσο να αναφερθώ στον κύριο ερευνητή που παρουσιάζεται όχι σαν υπεράνθρωπος, αλλά με προβλήματα και πάθη και αδυναμίες. Ο αστυνομικός Έρλενδουρ είναι με μια πρώτη ματιά ο πιο ακατάλληλος για να αναλάβει αυτή την υπόθεση (και οποιαδήποτε άλλη, εδώ που τα λέμε). Άρρωστος, με διαλυμένη την οικογένειά του από νωρίς και τα δύο του παιδιά να έχουν πάρει την κατρακύλα των ναρκωτικών, μόνο στην έρευνα δεν μπορεί να έχει το μυαλό του. Σταδιακά όμως όλα αυτά εξομαλύνονται και αρχίζει να δημιουργεί μια πολύ τρυφερή σχέση με την κόρη του.

Στους αντίποδες, ο πατέρας εκείνος που κακοποιεί σεξουαλικά την κόρη του από μικρή και την εξωθεί σε ακραίους τρόπους αντιμετώπισης του προβλήματος.

Ένα άλλο αξιοπρόσεκτο στοιχείο του έργου, είναι η γνωριμία με τα Ισλανδικά ονόματα και τον τρόπο που τα χειρίζονται. Οι Ισλανδοί δεν έχουν επίθετα. Ο καθένας προσδιορίζεται με το όνομα του πατέρα του και την κατάληξη -σον ή -ντότιρ ανάλογα με το φύλο του. Είναι ενδιαφέρον, επειδή κάτι παρόμοιο γινόταν στην αρχαία Ελλάδα (π.χ. Περικλής Ξανθίππου). Το σύστημα αυτό υπήρχε επίσης στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και είχε διατηρηθεί μέχρι πριν λίγα χρόνια στην μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης (π.χ. Ιμπραήμ Χουσεΐν Ογλού. Ο γυιός του θα λέγεται π.χ. Εκρέμ Ιμπραήμ Ογλού). Νομίζω ότι στην Κύπρο υπάρχει ακόμα, σε μερικές οικογένειες τουλάχιστον (π.χ. Κωστής Σπύρου, Σπύρος Κωνσταντίνου).

Και τέλος, ανακάλυψα από είχε δανειστεί ο Τόλκιν τα ονόματα που λήγουν σε -ντουρ!

Αντιός, Χεμινγουέϊ

Του Λεονάρδο Παδούρα. Μετάφραση Κώστας Αθανασίου. Εκδόσεις Καστανιώτη 2007. Τίτλος πρωτοτύπου: Leonardo Padura, Adios Hemingway

- Τι είναι χειρότερο από ένα κακό βιβλίο;
- Ένα βαρετό βιβλίο.

Το βιβλίο που μόλις διάβασα δεν ήταν καθόλου κακό. Και λογοτεχνία είχε, και ψήγματα χιούμορ διέθετε, και στην πρόσφατη ιστορία αναφερόταν. Ήταν όμως αφάνταστα βαρετό. Του έλειπε το "χου", αυτό το μαγικό πράγμα που σε κάνει να θέλεις να πας παρακάτω, να δεις τι θα κάνουν οι ήρωες, να σκεφτείς και συ πάνω στα τεκταινόμενα. Ο συγγραφέας (εμβριθής γνώστης της ζωής, της δράσης και των γραπτών του Χεμινγουέϊ) κατόρθωσε να σκοτώσει (από έναν τουλάχιστον αναγνώστη, εμένα) κάθε περιέργεια, κάθε επιθυμία για τη συνέχεια της ιστορίας. Ήταν τόσο χάλια που ούτε το συγγραφικό εύρημα με τα δύο χρονικά επίπεδα της δράσης (παρόν και 1958) ούτε η προσεγμένη μετάφραση δεν κατόρθωσαν να τη σώσουν.

Κατάφερα ωστόσο και την τελείωσα.

Εν ολίγαις λέξεσιν ο μύθος είναι ο εξής: Στον κήπο του σπιτιού του Χεμινγουέϊ, στην Κούβα, βρίσκεται ένα πτώμα. Η αστυνομία προσπαθεί να διαλευκάνει το έγκλημα αυτό που συνέβη πριν 40 χρόνια. Ήταν ο Χεμινγουέϊ ο δράστης ή όχι; Επιστρατεύουν για το σκοπό αυτό ένα πρώην αστυνομικό τον Μάριο Κόντε που κυνηγιέται από τα δικά του φαντάσματα και θεωρεί προσωπική υπόθεση την εύρεση της αλήθειας. Την οποία και βρίσκει.

Μου άφησε πικρή γεύση. Ήξερα ότι ο Χεμινγουέϊ δεν υπήρξε ο καλύτερος των ανθρώπων, αλλά το μυθιστόρημα αυτό τον απομυθοποίησε εντελώς, τον εξευτέλισε στο έπακρο. Έτσι τουλάχιστον το εξέλαβα εγώ.

Μια σύσταση έχω να κάνω σε όποιον το συναντήσει στο βιβλιοπωλείο: Μακρυά!!!!!!!!!

Η συνωμοσία της Πήλινης Βίβλου

Της Navarro Julia. Μετάφραση Δάειρα Ζιούβα. Εκδόσεις Πατάκη 2007.

Το κίνητρο υπάρχει, και πιο ισχυρό δε γίνεται. Εκείνο που αναζητείται μέχρι σχεδόν την τελευταία σελίδα και την εκπνοή του μυθιστορηματικού χρόνου, είναι η ευκαιρία.

Ευκαιρία για τη διάπραξη φόνου ή σειράς φόνων από ομάδα δολοφόνων. Τέσσερις παιδικοί φίλοι που σήμερα διαπρέπουν στον τομέα τους επιθυμούν το θάνατο κάποιου ονόματι Άλφρεντ Τάννενμπεργκ και τον ξεκληρισμό της οικογένειάς του. Παραδόξως, αυτοί είναι οι καλοί και ο αναγνώστης ταυτίζεται μαζί τους. Η δολοφονία που σχεδιάζουν έχει το ένδυμα της εκδίκησης, για την οποία ορκίστηκαν παιδιόθεν. Το θύμα τους, χαμένο για πάνω από 50 χρόνια, εμφανίζεται ξαφνικά στο προσκήνιο και οι ίδιοι, υπερήλικες πια, αδυνατούν να εκπληρώσουν τον παιδικό τους όρκο. Προσλαμβάνουν λοιπόν επαγγελματία δολοφόνο.

Ο κακός της ιστορίας (και το θύμα της σχεδιαζόμενης δολοφονίας όπως είπαμε) ανήκει επίσης σε μία παρέα τεσσάρων παιδικών φίλων που και αυτοί διαπρέπουν, αλλά σε τομείς της διαφθοράς. Μόνο μία αδυναμία έχει αυτός ο σκαιός άνθρωπος: την εγγονή του. Και μία εμμονή: να βρει την Πήλινη Βίβλο.

Πρόκειται για μία σειρά πινακίδων γραμμένων με σφηνοειδή γραφή που ανακαλύφθηκαν κάτω από μυστηριώδεις συνθήκες στην ευρύτερη περιοχή της προϊστορικής Ουρ στη Μεσσοποταμία. Στο σημερινό Ιράκ του Σαντάμ Χουσεϊν δηλαδή. Οι πινακίδες αυτές αναφέρουν ότι κάποιος γραφέας, ονόματι Σαμάς, πρόκειται να καταγράψει την Γένεση όπως του την διηγήθηκε ο Πατριάρχης Αβραάμ προτού να ξεκινήσει με τη φυλή του για τη Γη της Επαγγελίας. Αν στις πινακίδες αυτές ιστορείται η Γένεση, όπως την ξέρουμε από την κωδικοποιημένη της μορφή στο πρώτο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης, τότε πρόκειται για μια από τις μεγαλύτερες ανακαλύψεις όλων των εποχών που θα αλλάξει πολλά δεδομένα στην αρχαιολογία, την ιστορία και προπαντός στη Θρησκεία.

Δύο είναι δηλαδή οι πόλοι γύρω από τους οποίους κινούνται με φρενήρη ρυθμό οι ήρωες και οι αναγνώστες: η δολοφονία και η αρχαιολογική ανακάλυψη.

Δε μπορώ να συνεχίσω την ιστορία χωρίς να αποκαλύψω πράγματα που η συγγραφέας δε θα ήθελε να γίνουν γνωστά από την αρχή. Η ίδια διαφύλαξε την κάθε αποκάλυψη και μας την δίνει με μαεστρία και με το σταγονόμετρο, κρατώντας αμείωτη την αγωνία και το ενδιαφέρον μέχρι το τέλος. Αφήνει μάλιστα ανοιχτό το ενδεχόμενο της τελικής κάθαρσης στην κρίση του αναγνώστη.

Από τα βιβλικά χρόνια μέχρι το σήμερα ξετυλίγεται λοιπόν αυτή η συναρπαστική περιπέτεια με πολλές ανατροπές και έξυπνη αληθοφανή λύση στο ζωτικό για την έκβαση του μυθιστορήματος θέμα της ύπαρξης των πινακίδων.

Το ευχαριστήθηκα το βιβλίο.

Δεν μπορώ να αντισταθώ όμως στον πειρασμό να αναφέρω δύο οφθαλμοφανή (για τον ειδικό) μεταφραστικά λάθη: για τα αρχαία αντικείμενα δεν χρησιμοποιούμε τη λέξη επισκευάζονται, αλλά συντηρούνται. Όσο για τις πήλινες πινακίδες είναι λάθος που τις αποκαλεί "πλάκες". Η λέξη αυτή παραπέμπει σε λίθινα και μεγάλου μεγέθους ενεπίγραφα μνημεία.

Στην συγγραφέα δεν θα συγχωρήσω τον τρόπο διεξαγωγής της ανασκαφής, απαράδεκτο κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες.

Και ένα τελευταίο. Ο τίτλος του βιβλίου στο πρωτότυπο είναι La biblia de barro. Θα μπορούσε να αποδοθεί στα ελληνικά "Η Πήλινη Βίβλος". Η λέξη "συνωμοσία", που επιλέχτηκε προφανώς για να προσελκύσει αναγνώστες, ήταν κατά τη γνώμη μου άστοχη και περιττή. Όσο για τη λέξη "Βίβλος", εδώ το λάθος οφείλεται στην συγγραφέα. Ο όρος περιλαμβάνει το σύνολο των βιβλίων της Παλαιάς και Καινής Διαθήκης και όχι ένα μόνο από αυτά. "Βίβλος" δηλαδή είναι αυτό που λέμε στα ελληνικά "Αγία Γραφή". Τον πρώτο όρο τον χρησιμοποιούν, απόσο ξέρω, οι Δυτικές Εκκλησίες (Καθολικοί-Διαμαρτυρόμενοι), τον δεύτερο οι Ορθόδοξες Ανατολικές. Δεν θέλω να πω ότι στα ελληνικά είναι λάθος να χρησιμοποιούμε τη λέξη Βίβλος, είναι πάντως αδόκιμο.

IMPERIUM

Του Ρόμπερτ Χάρις. Μετάφραση Φανή Πανταζή. Εκδόσεις Ψυχογιός. 2007.

Το βιβλίο αυτό κανονικά δεν έχει θέση στο παρόν ιστολόγιο, καθώς είναι ιστορικό, και όχι αστυνομικό μυθιστόρημα.

Αλλά μιας και μόλις τελείωσα την ανάγνωσή του, θεωρώ σκόπιμο να το αναφέρω, επειδή θα φανεί πολύ χρήσιμο στους θιασώτες της σειράς του Maddox. Όλα τα ιστορικά πρόσωπα με τα οποία συναναστρέφεται ο Δέκιος Καικίλιος Μέτελλος ο Νεότερος, βρίσκονται εδώ. Όλα τα τοπωνύμια μέσα και γύρω από τη Ρώμη, επίσης. Είναι ενδιαφέρον να τα δει όλα αυτά κανείς από μία άλλη οπτική γωνία.

Η δράση τοποθετείται στα χρόνια της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας και συγκεκριμένα την περίοδο της ανόδου του μεγάλου ρήτορα Κικέρωνα (79-66 π.Χ.). Αποτελεί, υποτίθεται, την βιογραφία του γραμμένη από τον δούλο του Τίρωνα που υπήρξε γραμματέας και φίλος του. Παρακολουθούμε την εξέλιξη της πολιτικής ζωής στη Ρώμη, τις διαπλοκές, τις ίντριγκες, τις συμμαχίες, και τις φιλίες που διαμορφώνονται μέσα στο πλαίσιο ιστορικών γεγονότων όπως είναι η κατάκτηση της Ισπανίας, η εξέγερση των δούλων και η καταστολή της, ο πειρατικός πόλεμος, η συνομωσία του Κατιλίνα κτλ. Εμφανίζεται ο Πομπήιος, ο Λούκουλλος, ο Κάτουλος, οι αδελφοί Μέτελλοι (οι θείοι του Δέκιου) και ο νεαρός Ιούλιος Καίσαρας. Θα ξαναδούμε την κακόφημη Συβούρα, τη γειτονιά του Δέκιου, και τις συμμορίες της. Ο αντίπαλος του Δέκιου και του φίλου του Μίλωνα, Κλώδιος ο Ωραίος (Πούλχερ εδώ) κάνει επίσης την τρομερή εμφάνισή του.

Το μυθιστόρημα είναι καλογραμένο, ευχάριστο, καθόλου κουραστικό, με αναφορές και στην σύγχρονη πολιτική ζωή με την ευρεία της έννοια.

Το συνιστώ ανεπιφύλακτα, ως παράλληλο του αστυνομικού ανάγνωσμα.

Έχω μόνο δύο παρατηρήσεις που αφορούν τη μετάφραση:

Το αξίωμα του tribunus έχει παλαιόθεν αποδοθεί και επικρατήσει στα ελληνικά ως "δήμαρχος". Έτσι το μαθαίναμε και στο σχολείο, όταν οι πιο γνωστοί μας δήμαρχοι ήταν ο Τιβέριος και Γάιος Γράκχος. Γιατί λοιπόν προτιμήθηκε το ανοίκειο "τριβούνος";

Ο όρος "ιππότης" που χρησιμοποιείται κατά κόρον, θέλοντας προφανώς να δηλώσει την τάξη των ιππέων, είναι κατά τη γνώμη μου άστοχος, καθώς είναι αναχρονιστικός. Το "ιππέας" είναι δόκιμος στα ελληνικά ιστορικός όρος για τη ρωμαϊκή περίοδο. Τη λέξη αυτή βέβαια την χρησιμοποιεί η μεταφράστρια για να δηλώσει τον καβαλλάρη. Για αυτή την περίπτωση θα μπορούσε να είχε βάλει τη λέξη "έφιππος".

Επιστροφή από τη Λήθη

Του Λεωνίδα Χατζηνικολάου. Εκδόσεις Νέα Σύνορα Α. Α. Λιβάνη 1998.

Πάνε δέκα χρόνια που διάβασα το βιβλίο αυτό, και τις λεπτομέρειές του τις έχω ξεχάσει. Θέλω όμως να το συστήσω σαν ένα από τα καλύτερα του είδους (αλήθεια πώς ονομάζεται;) που δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από τους Ιλλουμινάτι και τον Κώδικα Ντα Βίντσι.

Έχει επιπλέον και το προσόν ότι αναφέρεται στα καθ΄ημάς.

Η δράση διεξάγεται σε δύο επίπεδα: το ένα στην ελληνική πραγματικότητα του σήμερα, το άλλο στην εποχή του Τσιμισκή, τον 10 αιώνα δηλαδή. Οι πρωταγωνιστές του πρώτου επιπέδου είναι ο αρχιτέκτονας Νικήτας Παλαιολόγου και η αρχαιολόγος Αναστασία Ροζάκη.

Το μήλον της Έριδος είναι ένα παλιό χειρόγραφο που ανακάλυψε ο θείος του Νικήτα μοναχός Γρηγόριος στα έγκατα της Μονής Σινά. Το έγγραφο αυτό συντάχθηκε την εποχή του Τσιμισκή, και καταχωνιάστηκε πάραυτα. Αν γίνουν γνωστά αυτά που γράφει, θα ανατραπούν οι αξίες του κόσμου όλου. Θρησκείες θα καταποντιστούν, πιστοί θα προδοθούν, έθνη θα χάσουν την ταυτότητά τους, κοντολογίς θα έρθει το πάνω κάτω. Πρέπει λοιπόν ή όχι να κοινοποιηθεί; Αυτό έχετε τη δυνατότητα να το σκεφθείτε διαβάζοντας τις 600 τόσες σελίδες -αν προλάβετε δηλαδή να κάνετε κάποια σκέψη. Η αφήγηση θα σας συνεπάρει (εννοώ με αυτό ότι συνεπήρε εμένα) και δεν θα το αφήσετε από τα χἐρια σας προτού αποσπάσετε το μυστικό (εννοώ ότι είχα αφήσει τη δουλειά μου και διάβαζα μέχρι τελικής πτώσεως. Σκεφτόμουν μάλιστα μήπως αυτή κατά βάθος ήταν και η επιθυμία αυτής που μου το είχε δανείσει: να με ξεκάνει).

Ο λόγος που γράφω γιαυτό μετά από τόσο καιρό (και αφού πέρασε ένας χρόνος που το είχα στα υπόψη του ιστολογίου) είναι ότι μας έχει κατακλύσει τόση ανοησία με παρόμοια έργα, που πρέπει να ξεχωρίσουμε μερικά.

Ο κ. Χατζηνικολάου έκανε άριστη δουλειά. Τα ιστορικά στοιχεία του ήταν ακριβή τα αρχαιολογική δεδομένα επίσης. Η φαντασία του υπεισήλθε εκεί ακριβώς που έπρεπε να υπεισέλθει, αξιοποίησε αστικούς μύθους και μεσαιωνικούς θρύλους και έπαιξε με τους ανομολόγητους πόθους των Ελλήνων. Ένα μόνο έχω να του παρατηρήσω: δεν χρειάζονταν τόσες περιγραφές των ιδιωτικών στιγμών των ηρώων. Το έργο του έστεκε μια χαρά, ήταν περιττός αυτού του είδους ο κράχτης.

Το είδος αυτό των μυθιστορημάτων έχει κατηγορηθεί από αρκετούς, λόγω του ότι παραποιούν την ιστορική αλήθεια. Όντως, το κάνουν. Άλλωστε αυτή είναι η μαγεία τους, αλλά και η διαφορά τους από τα ιστορικά μυθιστορήματα: το ότι χρησιμοποιούν πραγματικές ιστορικές ψηφίδες ετερόκλητες όμως από χρονική και κάθε άλλη άποψη, τις ανακατεύουν καλά-καλά στην κάλπι, και μετά μας παραδίδουν το αποτέλεσμα.

Αν ο μαέστρος είναι καλός, θα ακούσουμε καλή μουσική. Αν όχι, θα θάψουμε το έργο του στο ιστολόγιό μας.

Το χειρόγραφο της Πράγας

Του Παναγιώτη Κονιδάρη. Εκδόσεις Α. Α. Λιβάνη, 2007.

Η μεγαλύτερη αρετή του βιβλίου αυτού είναι ο εξαιρετικά ευρηματικός τρόπος της πλοκής του. Η δράση εκτυλίσσεται σε δύο επίπεδα: το παρόν, που με φυσιολογικό ρυθμό προχωράει προς το μέλλον, και το παρελθόν που με άνισα άλματα μετατίθεται συνεχώς προς τα πίσω. Τα παρελθοντικά κεφάλαια αποκαλεί ο συγγραφέας "Ιντρεμέτζο Ι, ΙΙ, ΙΙΙ,....." και μας δίνει τη χρονολόγηση διεξαγωγής του επί μέρους ιστορικού συμβάντος. Το ενδιαφέρον λοιπόν είναι ότι καθώς εξελίσσεται η δράση στα κεφάλαια του παρόντος, προκύπτει κάθε φορά ένα νέο στοιχείο στην έρευνα, που αποτελεί τον εφαλτήρα για τη χρονολογία και τα πρόσωπα του επόμενου ιντερμέτζου.

Το συγγραφικό αυτό εύρημα το βρήκα γοητευτικό. Ομολογώ ότι αυτό ήταν που με συγκράτησε στην ανάγνωση και με ώθησε στην ολοκλήρωση του βιβλίου. Διότι, λυπάμαι που το λέω, οι αρετές του χαντακώνονται από τον ίδιο τον μύθο.

Το πόνημα αυτό είναι δυστυχώς ένα ακόμα μυστικιστικό με αστυνομική πλοκή βιβλίο, που ακολουθεί ευσυνείδητα το δρόμο που χάραξε ο Dan Brown και ακόμα νωρίτερα ο Umberto Ecco με το Εκκρεμές του Φουκώ. Παρελαύνει και εδώ όλο το γνωστό συνονθύλευμα Ναϊτών, Ροδόσταυρων, Ιωαννιτών, μάγων, αλχημιστών και δε συμμαζεύεται. Η απουσία του Βατικανού θα αποτελούσε ουσιώδη παράληψη. Το προσωπικό μου ρεπερτόριο εμπλουτίστηκε με μία καινούργια οργάνωση, τους Καρμπονάρους, που έχουν αναβιώσει παρακαλώ ζητώντας μερίδιο από την μυστικιστική πίττα. Από τη συνταγή δεν λείπει το απαραίτητο σεξ (με σεμνή ομολογώ περιγραφή των τεκταινομένων) και αρετές όπως η ισχυρή φιλία (ανδρική φυσικά). Τα κωδικοποιημένα μυνήματα και οι σκακιστικοί γρίφοι είναι απόηχοι των ανάλογων έργων που προηγήθηκαν. Εκτός και άν αυτό συμβαίνει επειδή όλα τα παρόμοια έργα ανακυκλώνουν τα ίδια σύμβολα.

Πέρα όμως από αυτό, ο μυστικός στόχος προς τον οποίον προσβλέπουν οι καλοί και οι κακοί του τότε και του τώρα, και τον οποίον προσπαθεί να ανακαλύψει ο Ορφέας, είναι κατά τη γνώμη μου ανίσχυρος, μη πειστικός. Η γλώσσα του Θεού;;;!!!! Η γλώσσα που μιλούσαν οι άνθρωποι πριν τη Βαβέλ;;; Δεν πείθει σαν αντικείμενο διεκδίκησης και όραμα τόσων και τόσων ανθρώπων σε βάθος χιλιετιών. Ακόμα και η κατάκτηση της Αθανασίας με μέσο το Σκάκι του Μογλάν έχει περισσότερες πιθανότητες πειθούς. Να φανταστείτε ότι ο γρίφος τον οποίον πρέπει να αποκωδικοποιήσει κανείς για να κερδίσει την εν λόγω Γνώση, παρουσιάζει μεγαλύτερο ενδιαφέερον.

Ο συγγραφέας, φαρμακοποιός στο επάγγελμα, έχει καλή γλώσσα και διατύπωση και πάρα πολλές ιστορικές γνώσεις. Η ίδια η πλοκή είναι αριστοτεχνική και το τέλος απρόσμενο. Είμαι σίγουρη ότι τις αρετές του μπορεί να τις διοχετεύσει με μεγαλύτερη φειδώ σε ένα πιο προσπελάσιμο και περισσότερο πιθανό άνάγνωσμα.

Και κάτι ακόμα, που αφορά τα ονόματα των ηρώων. Γιατί, στο Θεό σας, κ. Κονιδάρη, ο πρωταγωνιστής θα έπρεπε να ονομάζεται Ορφέας Παλαιολόγος και ο θείος του Αλέξανδρος Παλαιολόγος; Χάθηκαν τα "φυσιολογικά" ονόματα; Ελλείψει έμπνευσης ο τηλεφωνικός κατάλογος αποτελεί πάντα απύθμενο πηγάδι άντλησης "κανονικών" βαφτιστικών και επιθέτων. Με τα βαρύγδουπα και ιστορικά φορτισμένα αυτά ονόματα το βιβλίο δείχνει να στερείται σοβαρότητας από το οπισθόφυλλο ακόμα. Και αυτή την ταλαίπωρη Τσέχα ήταν ανάγκη να την πείτε Σάρκα; ´Ακου Σάρκα!!!

Τέλος λίγα για την υπόθεση: Ο Ορφέας Παλαιολόγος, πρώην φαρμακοποιός και νυν βιβλιοδέτης, άρτι διαζευχθείς και ως εκ τούτου με κακή ψυχολογία, δέχεται τις λεκτικές περιποιήσεις του επιστήθιου φίλου του Άγγελου Καρούση. Το ίδιο βράδυ ανακαλύπτεται δολοφονημένος ο θείος του με αποκρουστικό τρόπο που παραπέμπει σε κάποια αρρωστημένη τελετουργία. Παρόμοιο θάνατο βρίσκουν και οι φίλοι του από την παρέα των φοιτητικών του χρόνων. Ο Ορφέας, χωρίς να του το ζητήσει κανείς, ψάχνει να βρει την αιτία και τον φονιά, σε διάφορα μέρη της Ελλάδας και της Ευρώπης καθοδηγούμενος από την ιστορική έρευνα, την συμπαράσταση φίλων και ευκαιριακών γνωστών, κυρίως όμως από την εξυπνάδα του. Αμφιβάλλετε ότι θα τα καταφέρει;

Περισσότερες πληροφορίες και σχόλια στο ιστολόγιο του συγγραφέα το οποίο μπορείτε να επισκεφθείτε κάνοντας κλικ εδώ.

Σατουρνάλια

Της D. Comastri Motanari. Μετάφραση Άννα Τσέα. Εκδόσεις Άγρα 2007.

Το βιβλίο έχει ενδιαφέρουσα πλοκή και διαβάζεται ευχάριστα. Τα ιστορικά στοιχεία που δίνει είναι ακριβή. Θα μπορούσε να είναι καλό, εάν δεν του έλειπε ένα βασικό στοιχείο: η πρωτοτυπία.

Από τη στιγμή που υπάρχει ο Δέκιος Καικίλιος Μέτελλος ο Νεότερος του Maddox, ο οποίος εκατό περίπου χρόνια νωρίτερα πραγματοποίησε με επιτυχία αντίστοιχες έρευνες, το βιβλίο τούτο ωχριά. Η συγγραφέας αποκλείεται να μην είχε υπόψη της τον συμαθέστατο αυτόν ήρωα. Γιατί λοιπόν δημιούργησε έναν όμοιο χαρακτήρα, με όμοια δράση, στην ίδια πόλη; Δεν το βρήκε λίγο βαρετό;

Όταν το διάβαζα είχα την ενοχλητική αίσθηση του "κάπου το ξέρω". ´Ολα τα επιμέρους χαρακτηριστικά παρουσιάζουν αντιστοιχίες: Ο συγκλητικός που αδιαφορεί για το αξίωμά του και ψοφάει να διεξάγει αστυνομικού τύπου έρευνες, ο παραδόπιστος και παμπόνηρος Έλληνας δούλος που βοηθάει στην εξιχνίαση των εγκλημάτων, η γυναικεία παρουσία που χώνει τη μύτη της παντού με φαινομενικά καταστροφικά, αλλά σωτήρια στην έκβασή τους αποτελέσματα, η κακόφημη γειτονιά με τις συμμορίες της (αντί για Συβούρα που τη συνηθίσαμε, εδώ έχει αποδοθεί ως Σοβώρα). Σαν να έχουμε δηλαδή χαρακτήρες της Νέας Κωμωδίας που είναι αναμενόμενο να εμφανίζονται σε κάθε επεισόδιο. Το αποκορύφωμα της αντιγραφής όμως είναι η πολυκατοικία που γκρεμίζεται λόγω της κακής κατασκευής της από την πλεονεξία των εργολάβων που χρησιμοποίησαν τα χείριστα των υλικών και της εγκληματικής αμέλειας των αρχών που δεν επιλαμβάνονται του θέματος. Ακόμα και το δολοφονικό χέρι που βοήθησε πριονίζοντας ένα κεντρικό δοκάρι, και αυτό χρησιμοποιήθηκε.

Είναι το δεύτερο βιβλίο της σειράς (αριθμεί δώδεκα) που κυκλοφορεί στην Ελλάδα. Το πρώτο (Θάνατοι στην Πομπηία) μου είχε φανεί πιο δροσερό. Δεν είναι κακό να τα διαβάσει κανείς. Εγώ θα το κάνω, χωρίς να περιμένω φυσικά με ανυπομονησία το επόμενο, όπως συμβαίνει με τα βιβλία του Maddox.

Η διαφορά είναι η ίδια ακριβώς που παρατηρείται ανάμεσα στον Αδελφό Κάντφελ της Έλις Πίτερς και στον Αδελφό Ρογήρο της Kate Sedley: το εμπνευσμένο πρωτότυπο και το λιγότερο ή περισσότερο επιτυχημένο αντίγραφό του.

Η Θύελλα

Του Juan Manuel de Prada. Μετάφραση Έφη Γιαννοπούλου. Εκδόσεις Καστανιώτη 2001.

Πολύ σπάνια εγκαταλείπω ένα βιβλίο. Από τη στιγμή που το ξεκίνησα, θεωρώ ζήτημα τιμής (πασπαλισμένης με αρκετή δόση μαζοχισμού) την ολοκλήρωση της ανάγνωσής του.

Αυτό το άφησα στη σελίδα 25. Στάθηκε αδύνατο να πάω παρακάτω. Οι μακροσκελείς περιγραφές, η αφόρητη μελαγχολία που διαχέεται, κατά τον συγγραφέα, στην χειμωνιάτικη Βενετία με απώθησαν.

Και εγώ όταν ήμουν στην ηλικία του πρωταγωνιστή, χειμώνα πήγα στη Βενετία και για παρόμοιους λόγους (πανεπιστημιακή εκδρομή του Τμήματος Αρχαιολογίας και Τέχνης). Τις περισσότερες μέρες έβρεχε. Δεν είχα νιώσει τότε την παραμικρή μελαγχολία και δεν θέλησα να με καταλάβει αναδρομικά.

Το είδος των επιστημονικών-αστυνομικών μυθιστορημάτων, που ευτυχώς ανθεί στις μέρες μας, ενέχει πάντα τον κίνδυνο εκτροχιασμού προς την πλευρά της εκάστοτε επιστήμης. Ο συγγραφέας πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός, σεβόμενος τη δεύτερη ιδιότητα του πονήματός του. Δεν γράφει επιστημονικό έργο, ούτε καν εκλαϊκευτικό επιστημονικό έργο. Εκείνος ο αναγνώστης που επιλέγει να ξεκουραστεί (πολλές φορές να ξεκουραστεί από το διάβασμα!!!!!) διαβάζοντας ένα καλό αστυνομικό μυθιστόρημα, δεν επιθυμεί να τον ζαλίζουν με πάρα πολλή επιστήμη. Θέλει να χαλαρώσει.

Χαλάρωση και ευχαρίστηση από τη Θύελλα δεν αποκόμισα. Ίσως και να αδικώ το βιβλίο εγκαταλείποντάς το τόσο νωρίς. Στο κάτω-κάτω διαβάστηκε από όλη την Ευρώπη.

Λυπάμαι, δεν μπόρεσα.

Κρίμα, κυρίως επειδή η "Θύελλα" του Τζοτρζόνε ήταν ο αγαπημένος μου πίνακας στο μάθημα της Ιστορίας της Τέχνης. Σχολιασμένη στο πανεπιστημιακό εγχειρίδιο από την απαράμιλλη πέννα του καθηγητή Χρύσανθου Χρήστου είχε προσλάβει για μένα μυθικές διαστάσεις.

Α, και κάτι ακόμα, επί του μύθου: ο πρωταγωνιστής πηγαίνει στη Βενετία για να μελετήσει τον πολυσυζητημένο αυτόν πίνακα για τον οποίο έχει εκπονήσει διδακτορική διατριβή αφιερώνοντας γι΄αυτήν πέντε χρόνια. Μα καλά, αφού την τελείωσε θυμήθηκε να πάει να τον δει; Απ΄όσο μπορώ να ξέρω, κατά κανόνα επισκέπτεσαι το αντικείμενο το πόθου σου κατά τη διάρκεια της ενασχόλησής σου με αυτό και όχι μετά για να διαπιστώσεις αν έγραψες καλά το μάθημά σου.